Cesarstwo Niemieckie

18 listopada 1925 r.

Listopadowe posiedzenie Landtagu upłynęło pod znakiem długich i ostatecznie dość jałowych dyskusji. Przewodniczący Franz von Marbach otworzył obrady, po czym jako pierwszy głos zabrał Minister ds. Kolonii, kapitan Friedrich von Berg. Przedstawił on obszerne sprawozdanie o konieczności dofinansowania administracji zamorskiej oraz wzmocnienia ochrony naszych szlaków handlowych. Zgodnie z protekcjonistycznym programem Partii Konserwatywnej silnie naciskał na wprowadzenie nowych ceł ochronnych dla zabezpieczenia badeńskich interesów.
Wywołało to natychmiastową i ostrą reakcję koalicjantów z ław liberalnych. Wiceminister Handlu Julian Schmidt stanowczo odrzucił propozycje nakładania nowych obciążeń. Argumentował on gorąco, że to wolny handel jest fundamentem rozwoju, dlatego cła uderzą bezpośrednio w lokalnych przedsiębiorców. Do sporu włączył się szybko Karl Glockner. Lider Partii Radykalnej w swoim stylu skrytykował sam pomysł wydawania państwowych pieniędzy na zamorskie terytoria i zażądał całkowitego wycofania państwa z ingerencji w gospodarkę.
Swoje stanowisko wyrazili także socjaliści. Ernst Adolf Geck przypomniał zebranym, że zamiast finansować imperialne ambicje i zbrojenia, rząd powinien w pierwszej kolejności zająć się warunkami życia robotników w kraju. Debata przeciągała się przez wiele godzin, ujawniając głębokie podziały. Wyraźnie było widać brak zgody nie tylko między rządem a opozycją, ale również wewnątrz samej koalicji rządzącej.
Wobec braku jakichkolwiek szans na wypracowanie wspólnego stanowiska zrezygnowano z przygotowywania konkretnych uchwał. Nie przeprowadzono żadnych wiążących głosowań, a Przewodniczący von Marbach ostatecznie zamknął posiedzenie i odesłał luźne wnioski do dalszych prac w komisjach parlamentarnych.

10 grudnia 1925 r.
Grudniowe, szóste już posiedzenie Landtagu w tej kadencji, przebiegło w wyjątkowo spokojnej atmosferze. Obrady otworzył Przewodniczący Franz von Marbach, a głównym punktem programu stało się dostosowanie badeńskiego prawa do nowych przepisów ogólnokrajowych. Głos zabrał Minister Stanu Max von Baden. Przedstawił on izbie projekt uchwały akceptującej zreformowane Prawo o Funkcjonowaniu Gospodarki. Nowa ustawa, niedawno przegłosowana w berlińskim Reichstagu, zakładała przejście na model oparty na swobodnej narracji. Zmiana ta spotkała się z rzadko spotykaną jednomyślnością wśród badeńskich parlamentarzystów. Zarówno koalicja rządząca, jak i zwaśniona zazwyczaj opozycja uznały, że nowe ramy prawne dadzą przedsiębiorcom więcej oddechu oraz uwolnią gospodarkę ze zbytniego biurokratycznego gorsetu. Projekt szybko poddano pod głosowanie, po czym przyjęto go ogromną większością głosów.

UCHWAŁA
Landtagu Wielkiego Księstwa Badenii

My zgromadzeni na posiedzeniu Senatu w dniu dzisiejszym, postanawiamy uznać za obowiązujące na terenie Badenii
rozwiązania przyjęte w Ustawie - Prawo o Funkcjonowaniu Gospodarki z 1925 roku uchwalone przez
Parlament Cesarstwa Niemieckiego. Załącznikiem do niniejszej decyzji jest w/w Ustawa.
Podpisano i zatwierdzono przez zgromadzonych dnia 10 grudnia 1925 roku.

ZAŁĄCZNIK DO UCHWAŁY
Ustawa - Prawo o Funkcjonowaniu Gospodarki z 1925 roku
viewtopic.php?t=933

Kiedy formalności dobiegły końca, nastroje na sali plenarnej wyraźnie się rozluźniły. Przewodniczący von Marbach raz jeszcze stanął za mównicą, aby podsumować minione miesiące wytężonej pracy politycznej. Podziękował wszystkim senatorom za zaangażowanie i debaty, które choć bywały bardzo burzliwe, zawsze miały na uwadze dobro Księstwa. Zbliżający się okres świąteczny skłonił polityków do odłożenia dawnych sporów na bok. Z ust członków prezydium popłynęły serdeczne życzenia radosnych, spokojnych Świąt Bożego Narodzenia, a także wszelkiej pomyślności w nadchodzącym Nowym Roku.
Po tych słowach oficjalnie zamknięto obrady. Parlamentarzyści ze wszystkich stron sceny politycznej przełamali lody, wymieniając ciepłe uściski dłoni, po czym zaczęli rozjeżdżać się do swoich domów. Tym samym rok parlamentarny 1925 w Wielkim Księstwie Badenii dobiegł końca.

15 stycznia 1926 r.

Zimowy chłód na zewnątrz pałacu kontrastował z ciepłą i gwarną atmosferą panującą w sali plenarnej, gdzie po dłuższej przerwie świątecznej zebrali się badeńscy parlamentarzyści. Siódme posiedzenie Landtagu otworzył uroczyście przewodniczący Franz von Marbach. Wyjątkowego zaszczytu temu wydarzeniu dodała obecność samego Wielkiego Księcia Fryderyka, który wygłosił z loży honorowej krótkie przemówienie otwierające nowy rok polityczny. Władca podkreślił w nim znaczenie nadchodzących wyzwań oraz konieczność płynnego i odpowiedzialnego przejścia na nowy, elastyczny system gospodarczy, oparty na narracyjnym prawie przyjętym niedawno przez Reichstag. Pierwszy dzień obrad upłynął głównie na uregulowaniu spraw formalnych oraz kuluarowych dyskusjach, podczas których frakcje polityczne badały swoje nastroje przed najważniejszym punktem styczniowej sesji, czyli uchwaleniem rocznego budżetu.

16 stycznia 1926 r.

Drugiego dnia posiedzenia ławy poselskie szybko się zapełniły, ponieważ na mównicę wszedł Minister Finansów, liberał dr Karl Fischer. Z pewnością w głosie przedstawił on projekt budżetu Wielkiego Księstwa Badenii na rok 1926, zaznaczając przy tym, że dzięki nowym ramom prawnym dokument ten wyznacza przede wszystkim strategiczne kierunki rozwoju państwa, odchodząc od sztywnego i uciążliwego księgowania każdej marki.

UCHWAŁA
Landtagu Wielkiego Księstwa Badenii

My zgromadzeni na posiedzeniu Senatu w dniu dzisiejszym, postanawiamy przyjąć budżet państwowy na rok 1926.
Ustalono szacunkowe przychody Skarbu na kwotę około 56 milionów DM, natomiast wydatki zaplanowano na poziomie 55,5 miliona DM, co pozwala na zachowanie bezpiecznej nadwyżki i stabilizuje nasze finanse po wcześniejszych deficytach. Fundusze te zostaną rozdysponowane z uwzględnieniem potrzeb administracji, bezpieczeństwa wewnętrznego oraz umiarkowanego wsparcia programów społecznych.
Podpisano i zatwierdzono przez zgromadzonych dnia 17 stycznia 1926 roku.

Zaraz po odczytaniu założeń wybuchła bardzo ożywiona dyskusja. Przewodniczący Partii Socjalistycznej Ernst Adolf Geck natychmiast zgłosił swoje pretensje. Domagał się stanowczo zwiększenia puli środków na zapomogi dla robotników oraz rozszerzenia państwowej opieki zdrowotnej, co stanowi nienaruszalny filar programu lewicy. Zupełnie odmienne zdanie zaprezentował lider nacjonalistów Emil von Gönner, który żądał przesunięcia części funduszy socjalnych na wzmocnienie sił porządkowych i wojskowych, w czym po cichu popierali go niektórzy konserwatywni posłowie. Minister Fischer musiał włożyć wiele wysiłku w łagodzenie nastrojów, przypominając zebranym, że budżet zawsze jest sztuką trudnego kompromisu.

17 stycznia 1926 r.
Trzeci dzień przyniósł ostateczne rozstrzygnięcia, toteż atmosfera na sali była pełna wyczekiwania. Nocne negocjacje między konserwatystami a liberałami zaowocowały drobnymi poprawkami do ustawy, które zagwarantowały jedność i zadowolenie obu stron koalicji. Kiedy przewodniczący Landtagu zarządził głosowanie, wynik okazał się formalnością dzięki stabilnej arytmetyce parlamentarnej.

Budżet na rok 1926 został pomyślnie przyjęty głosami Partii Konserwatywnej oraz Partii Liberalnej, co zapewniło rządowi bezpieczną większość sześćdziesięciu mandatów. Opozycja w postaci socjalistów, komunistów i radykałów zagłosowała przeciw, natomiast nacjonaliści wstrzymali się od głosu, nie chcąc bezpośrednio poprzeć liberalnego ministra, ale równocześnie unikając blokowania państwowych funduszy. Po ogłoszeniu wyników Franz von Marbach podziękował wszystkim za merytoryczną pracę, po czym uderzeniem laski marszałkowskiej zamknął siódme posiedzenie Landtagu. Obrady dobiegły końca, a zadowoleni parlamentarzyści opuścili gmach senatu.

18 lutego 1926 r.

Zimowa aura zdawała się przenikać przez mury pałacu prosto do sali plenarnej, gdzie Przewodniczący Franz von Marbach otworzył ósme posiedzenie Landtagu. Od pierwszych minut dało się wyczuć ogromne napięcie między koalicjantami. Iskrą zapalną okazał się wniosek Ministra Sprawiedliwości. Konserwatywny Baron Georg von Rechenberg zaproponował zaostrzenie przepisów dotyczących cenzury prasowej, motywując to koniecznością walki z wywrotową propagandą skrajnej lewicy. To posunięcie natychmiast wywołało konsternację na ławach Partii Liberalnej. Minister Stanu Max von Baden próbował interweniować i tonować nastroje, wskazując na to, że dokręcanie śruby jedynie zradykalizuje nastroje na ulicach. Większość liberalnych posłów poczuła, że konserwatyści próbują narzucić im swoje twarde rządy siłą, ignorując ich wolnościowe postulaty.

19 lutego 1926 r.

Następnego dnia sytuacja na sali obrad wymknęła się spod kontroli. Zjednoczona lewica przypuściła zmasowany atak na projekt ustawy. Przedstawiciele Partii Socjalistycznej, dysponujący silną reprezentacją dwudziestu mandatów, wspierani przez komunistów, oskarżyli rząd o wprowadzanie tyranii. Ku zaskoczeniu wszystkich, kilku prominentnych liberałów z otoczenia Ministra Kultury dołączyło do krytyki, odmawiając poparcia dla swojego własnego rządu. Widząc realne widmo przegranego głosowania, liderzy koalicji odbyli pośpieszną naradę za zamkniętymi drzwiami. Zdecydowano o całkowitym wycofaniu spornego projektu z agendy pod pretekstem "dalszych konsultacji". Przewodniczący pośpiesznie zamknął posiedzenie, a posłowie rozeszli się w ponurych nastrojach. Rząd przetrwał, jednak wzajemne zaufanie między konserwatystami a liberałami legło w gruzach.

1 marca 1926 r.
Marcowe, dziewiąte już posiedzenie Landtagu otworzył Przewodniczący Franz von Marbach, jednak od samego początku dało się wyczuć gęstą atmosferę na sali. Od razu do ofensywy przeszła Partia Socjalistyczna. Jej lider Ernst Adolf Geck wszedł na mównicę i w ostrych słowach zażądał natychmiastowej poprawy losu robotników. Głównym postulatem lewicy stało się skrócenie obowiązującego dotychczas czternastogodzinnego dnia pracy do zaledwie ośmiu godzin, a także podniesienie pensji minimalnej, która wynosiła wówczas 200 DM. Propozycja ta spotkała się z furią prawicy. Konserwatyści oraz nacjonaliści głośno protestowali, argumentując to groźbą załamania przemysłu. Liberałowie z kolei znaleźli się w bardzo trudnym położeniu, próbując lawirować między koalicjantem a nastrojami społecznymi. Minister Opieki Społecznej Theodor Weber ostatecznie zdołał wypracować kruchy kompromis i po wielu godzinach trudnych rozmów parlamentarzyści zgodzili się na obniżenie maksymalnego wymiaru czasu pracy do dwunastu godzin, a także zwiększeniu pensji minimalnej do 250 DM.

2 marca 1926 r.

Porozumienie z poprzedniego dnia nie przetrwało nawet nocy. O poranku wiceprzewodniczący Landtagu Franz Abelmann ponownie złożył wniosek o ośmiogodzinny dzień pracy. Presja ze strony związków zawodowych i ulicy stawała się coraz większa, co sprawiło, że Partia Liberalna zaczęła się łamać. Część wolnorynkowych posłów nie chciała poprzeć lewicy, ale niektórzy liberałowie w obawie przed strajkami postanowili zagłosować wbrew woli konserwatywnego rządu.

Wielogodzinne zakulisowe negocjacje przyniosły kolejne ustępstwo. Aby uniknąć całkowitego paraliżu państwa, koalicja oraz część opozycji zgodziły się na limit dziesięciu godzin pracy dziennie. Chociaż uchwała przeszła, zaufanie między Partią Konserwatywną a liberałami zostało całkowicie zrujnowane. Prawica poczuła się zdradzona przez swoich partnerów, którzy ulegli szantażowi socjalistów.

UCHWAŁA
Landtagu Wielkiego Księstwa Badenii

My zgromadzeni na posiedzeniu Senatu w dniu dzisiejszym, w odpowiedzi na postulaty społeczne oraz w drodze kompromisu parlamentarnego, postanawiamy znowelizować dotychczasowe przepisy z zakresu reform społecznych.

Ustanawia się co następuje:
1. Pensja minimalna zostaje podniesiona do kwoty 250 DM.
2. Maksymalna liczba godzin pracy zostaje skrócona i wynosi od teraz 10-godzinny dzień pracy.

Podpisano i zatwierdzono przez zgromadzonych dnia 2 marca 1926 roku.

3 marca 1926 r.

Od samego świtu w Karlsruhe dało się wyczuć w powietrzu ogromne napięcie. Zachęceni wczorajszymi ustępstwami koalicji, liderzy Partii Socjalistycznej oraz Partii Bolszewickiej wyprowadzili na ulice tysiące robotników. Wzburzony tłum gęsto otoczył budynek Landtagu, a głośne, antyrządowe okrzyki i pieśni strajkowe przenikały przez grube mury prosto do sali plenarnej. Obradom w tym krytycznym dniu przewodniczył wiceprzewodniczący Hans Wichmann z Partii Nacjonalistycznej. Socjaliści poczuli krew i natychmiast przeszli do kolejnej ofensywy. Z mównicy padł radykalny projekt: natychmiastowe skrócenie dnia pracy do zaledwie ośmiu godzin oraz drastyczne podniesienie pensji minimalnej do poziomu 400 DM.

Zanim jednak izba zdążyła zająć się tym postulatem, do głosu doszedł lider Partii Radykalnej, Karl Glockner. W odpowiedzi na rosnące roszczenia lewicy, zgłosił on projekt całkowitego zniesienia podatków dochodowych dla przedsiębiorców, argumentując z furią, że tylko tak zdesperowany badeński przemysł obroni się przed "lewackim szantażem". Słowa te wywołały gigantyczną awanturę. Z obu stron sali posypały się najgorsze oskarżenia. Przewodniczący Wichmann wielokrotnie musiał uderzać laską marszałkowską, by uciszyć wyzwiska. Gdy ostatecznie poddano pomysł radykałów pod głosowanie, projekt przepadł z kretesem. Nie poparła go ani lewica, ani rządząca koalicja, która nie mogła sobie pozwolić na nagłe odcięcie państwa od kluczowych wpływów budżetowych. Chwilę później przystąpiono do głosowania nad projektem socjalistyczno-komunistycznym. Na sali zapanowała grobowa, nerwowa cisza. Wynik okazał się dla rządu szokujący, ponieważ przerażona widmem krwawych zamieszek część posłów z partii liberalnej wyłamała się z dyscypliny klubowej, dołączając do opozycji. Ostatecznie projekt reform upadł, jednak zadecydował o tym zaledwie jeden, jedyny głos sprzeciwu.

Dla zjednoczonej lewicy był to sygnał do ostatecznego ataku. Lider bolszewików Fritz Hoffmann wybiegł na środek sali i przekrzykując ogólny zgiełk, złożył formalny wniosek o natychmiastowe wotum nieufności dla rządu Ministra Stanu Maxa von Badena. Na ławach rządowych wybuchła absolutna panika. Widząc, że połamany wewnętrznie gabinet lada chwila upadnie, na salę wpadł główny Przewodniczący Franz von Marbach. Błyskawicznie odepchnął Wichmanna, przejął prezydium i łamiąc wszelkie standardowe procedury, ogłosił natychmiastowe wstrzymanie obrad do odwołania. W ułamku sekundy posłowie Partii Konserwatywnej oraz garstka lojalnych liberałów rzuciła się do wyjść, opuszczając salę w popłochu, byle tylko zerwać kworum i uniemożliwić głosowanie. Marbach i Wichmann błyskawicznie zniknęli w kuluarach. Na podwyższeniu pozostał jedynie wiceprzewodniczący Franz Abelmann z ramienia socjalistów, który przez chwilę nawoływał izbę do zachowania powagi, lecz widząc całkowicie puste ławy prawicy, bezradnie rozłożył ręce i również opuścił salę. Gmach Landtagu opustoszał, a ciężar polityki przeniósł się do zamkniętych, zadymionych gabinetów, gdzie ruszyła machina gorączkowych negocjacji.

4 marca 1926 r.

Gmach Landtagu pękał w szwach. Na sali plenarnej stawił się komplet stu parlamentarzystów, a na galerii dla prasy brakowało wolnych miejsc. Przewodniczący Franz von Marbach z kamienną twarzą otworzył czwarty, decydujący dzień obrad. Wczorajsza ucieczka rządu przed głosowaniem tylko dolała oliwy do ognia, dlatego wniosek o wotum nieufności wobec gabinetu Maxa von Badena musiał zostać rozpatrzony w pierwszej kolejności.
Minister Stanu próbował ratować sytuację, wygłaszając mowę o konieczności zachowania stabilności i brania odpowiedzialności za państwo. Słuchała go jednak izba głęboko podzielona. Kiedy Przewodniczący Marbach zarządził ostateczne głosowanie, napięcie sięgnęło zenitu. Teoretycznie koalicja dysponowała bezpieczną większością sześćdziesięciu głosów. Arytmetyka polityczna szybko ustąpiła jednak miejsca skrywanym żalom i kalkulacjom.

Zgodnie z przewidywaniami, przeciwko rządowi zagłosowała cała zjednoczona tymczasowo opozycja: dwudziestu socjalistów, dziesięciu nacjonalistów, pięciu faszystów, trzech bolszewików oraz obaj radykałowie. To dawało opozycji bazowe czterdzieści głosów. Do obalenia gabinetu brakowało jedenastu "szabel", a dostarczyli ich sami koalicjanci. Rozgoryczeni wczorajszymi ustępstwami wobec lewicy, wolnorynkowi posłowie Partii Liberalnej w ramach protestu zagłosowali przeciwko własnemu premierowi. Z kolei na prawym skrzydle Partii Konserwatywnej grupa twardogłowych senatorów uznała, że sojusz z liberałami przyniósł jedynie kompromitację wobec roszczeń robotniczych. Łącznie piętnastu członków koalicji wyłamało się z dyscypliny i poparło wniosek opozycji. Rząd Maxa von Badena upadł.

Na sali wybuchła gigantyczna wrzawa, którą Przewodniczący Marbach z trudem uciszył uderzeniami laski. Wyprostowany, z powagą godną swojego urzędu, ogłosił oficjalne zakończenie posiedzenia. Oznajmił posłom, że w zaistniałej sytuacji jego obowiązkiem jest natychmiastowe udanie się do pałacu. Chwilę później salę opuścił również blady Max von Baden, kierując się do zamku, by złożyć na ręce Wielkiego Księcia Fryderyka III oficjalną dymisję całego gabinetu.

Parlamentarzyści zaczęli powoli rozchodzić się po korytarzach, ale polityczny dzień dopiero się rozpoczynał. W kuluarach natychmiast ruszyła giełda nazwisk i gorączkowe negocjacje. Partia Konserwatywna błyskawicznie rozpoczęła sondowanie wszystkich ugrupowań, próbując znaleźć punkty wspólne do stworzenia zupełnie nowej koalicji, która wyciągnęłaby Badenię z tego kryzysu.